Zielenknijper.nl

Een kritische kijk op de praktijk van de psychiatrie!
Schade door psychiatrische medicijnen?
Gratis juridische hulp: 0800-4445005
 
 
Stand.nl NCRV

“Psychiatrie is een malversatie en moet beëindigd worden“

Update: De psychiatrie houdt zich al 7 jaar stil

Wie niet eet gaat dood

Datum: 16 oktober 2009, 08:39
Tekst gepubliceerd 16 oktober 2009. Copyright © prof. dr. Wim J. van der Steen. Plaatsing van de tekst door derden in enig ander medium is niet toegestaan zonder toestemming van de auteur. Weergave van kleine gedeelten of van de kern van de inhoud is toegestaan, mits de bron (auteur, titel, gegevens website, datum) expliciet worden vermeld.

eetstoornis vrouwVerkeerd eten kun je op veel manieren en de hedendaagse psychiatrie onderscheidt dan ook allerlei eetstoornissen. Die worden helaas wat al te vaak gebombardeerd tot psychische ziekte. Onlangs is bijvoorbeeld night eating syndrome, de gewoonte om ’s nachts veel te eten, tot ziekte uitgeroepen. Zo’n verzonnen ziekte leidt de aandacht af van een eetstoornis die wel degelijk een ziekte is: anorexia nervosa. Het meest komt deze ziekte voor bij meisjes in de puberteit en jonge vrouwen. Anorexia en ermee verwante stoornissen hebben de volgende kenmerken.

  1. afwijkend gewicht of gewichtsschommeling
  2. verstoorde beleving van het eigen figuur en gewicht
  3. abnormaal eetpatroon en voedselbeperking
  4. eetbuien of controleverlies tijdens het eten
  5. compenserende maatregelen om het gewicht onder controle te houden
  6. wegblijven van de menstruatie

Anorexiapatiënten hebben een onmatige behoefte om af te vallen, iets wat soms leidt tot vroegtijdig overlijden. Bij bulimia nervosa vinden we het tegenovergestelde patroon: te veel eten, dik worden en dat naar vinden. Hierna bespreek ik alleen anorexia.
Allerlei oorzaken kunnen een rol spelen bij anorexia. Onderzoekers zijn het niet eens over de vraag welke oorzaken het belangrijkst zijn. Duidelijk is echter wel dat het begin van het ziekteproces vrij onschuldig kan zijn. Misschien word je wel mooier en aantrekkelijker als je wat afvalt. Dat is vaak niet een gek idee. Maar als je lang doorgaat met lijnen gaat het mis. Allerlei processen in het lichaam worden dan ontregeld en dat heeft gevolgen voor de manier waarop je jezelf waarneemt. Een anorexiapatiënt heeft niet meer een realistisch beeld van het eigen uiterlijk. Daardoor kan het lijnen dwangmatige vormen aannemen.
Doordat het zelfwaarnemingsvermogen van de anorexiapatiënt is verstoord, is behandeling van de kwaal moeilijk. Werkzame medicijnen zijn niet bekend. Psychotherapie helpt soms, maar lang niet altijd. Een “gewoon”, menselijk contact met de patiënt kan even goed, zo niet beter werken.
Bij anorexiapatiënten zijn afwijkingen gevonden in de spiegels van omega-3 vetzuren—vetzuren die voorkomen in visolie en daarmee samenhangende afwijkingen in het immuunsysteem. Bij allerlei andere psychiatrische stoornissen komen deze afwijkingen ook vaak voor. Misschien is een behandeling met de vetzuren dan ook heilzaam. Deze mogelijkheid wordt echter zelden onderzocht. Het gaat hier om thema’s uit de biologie die in de geneeskunde en de psychiatrie te weinig aandacht krijgen.
Andere verwaarloosde thema’s uit de biologie zijn nog belangrijker voor het begrijpen van anorexia. Hierna bespreek ik twee thema’s die kunnen leiden tot een succesvolle behandeling van de kwaal: de regeling van de lichaamstemperatuur en biologische ritmiek.

Anorexiapatiënten hebben het vaak koud. Dat is gemakkelijk te begrijpen: Doordat ze mager zijn, verliezen ze naar verhouding veel warmte, want hun lichaamsoppervlak is groot ten opzichte van hun gewicht.
Als ze iets eten “denkt” het lichaam: Fijn, er komt energie binnen; die is goed te gebruiken om warm te worden. De binnengekomen energie wordt dan ook maar voor een klein deel gebruikt voor aankomen.
In 2002 publiceerde Blumberg een fascinerend boek, Temperature and life on earth, waarin hij uitlegt hoe deze processen verlopen bij anorexiapatiënten. Hij laat ook zien hoe kennis van de energiehuishouding kan leiden tot een werkzame therapie. Het gaat om een therapie die 125 jaar geleden werd ontwikkeld door William Gull. Die gaf anorexiapatiënten de keus uit vertrekken met verschillende kamertemperaturen in een huis. Hij gaf patiënten een bordje met eten en stelde hen voor om te gaan eten in een vertrek waar ze zich behaaglijk voelden. Dat werkte. Afwijkingen in de lichaamstemperatuur gingen zo minder zwaar wegen, en de patiënten kwamen aan. Deze simpele therapie raakte helaas in het vergeetboek door de invloed van de opkomende psychopathologie-industrie, aldus Blumberg.

Biologische ritmiek is zo mogelijk nog belangrijker voor het begrijpen en behandelen van anorexia; daar heeft Blumberg het overigens niet over. Bij de patiënten zijn dagnachtritmes van allerlei processen in het lichaam verstoord.
De dagnachtritmes worden in het gewone doen steeds bijgesteld door de regelmatige afwisseling van licht overdag en donker ’s nachts. Onze biologische klok zou uit zichzelf niet voor etmalen van 24 uur zorgen. Als je steeds in een verlichte omgeving verblijft, of steeds in het donker, dan krijgen je ritmes een periode die wat korter of wat langer is dan 24 uur. De ritmes heten daarom circadiaan (Latijn voor ongeveer een dag = etmaal).
De afwisseling van dag en nacht zorgt voor bijstelling van de klok. De factor licht noemen we dan ook met een wetenschappelijke naam Zeitgeber, iets wat de tijd aangeeft. Wanneer de klok niet in het gareel loopt na een transatlantische vlucht, dan duurt het een paar dagen voor alles weer goed gaat, want de Zeitgeber werkt in zo’n situatie met vertraging. Je hebt dan last van jet lag. Tijdens de overgang van de oude naar de nieuwe situatie gedragen je lijf en je geest zich wat grillig. Je kunt dan bijvoorbeeld slaap krijgen op steeds andere tijdstippen. Dit verschijnsel is wetenschappelijk goed te verklaren, maar de precieze verklaring laat ik achterwege omdat deze hier niet belangrijk is.

Licht is niet de enige Zeitgeber. Maaltijden op vaste tijden kunnen ook optreden als Zeitgeber en dat is belangrijk voor het begrijpen van anorexia. Als je een keer op een afwijkend tijdstip een vorstelijk maal eet, dan kan het soms een paar dagen duren voor je weer op gewone tijdstippen trek hebt. Misschien neem je dan ook waar dat je lichaam wat ontregeld is. Volgens mij kun je dit verschijnsel vergelijken met jet lag. Het gaat nu alleen niet om een verandering in licht en donker als Zeitgeber, maar om een verandering in je maaltijdpatroon als Zeitgeber. Ik stel voor om het verschijnsel eat lag te noemen.
Aannemelijk is dat anorexiapatiënten gauw last zullen hebben van eat lag. Afwijkende eetgewoonten zijn de aanzet voor het ziekteproces. Dit leidt onherroepelijk tot afwijkende circadiane ritmes. Een beetje afwijking is zo erg nog niet. Chronische afwijkingen kunnen echter leiden tot allerlei lichamelijke en psychische ziektes. Biologen doen daar al meer dan een halve eeuw onderzoek over. In de geneeskunde en de psychiatrie is hun onderzoek helaas voor het overgrote deel onbekend. Belangrijke ziekteoorzaken worden bijgevolg niet gezien en waardevolle therapeutische mogelijkheden blijven onbenut.
Hoe kunnen we, wetend dat eat lags een rol kunnen spelen bij anorexia, greep krijgen op de ziekte? We moeten om te beginnen bedenken dat het oliedom is om de patiënten een vast maaltijdpatroon op te dringen. Een tijdelijk grillig patroon kan een natuurlijk gegeven zijn op de weg naar herstel. Dat is een van de lessen die de biologie van circadiane ritmes ons leert.
Een andere les gaat over de mogelijkheid dat onze circadiane ritmes ontkoppeld kunnen raken. Zo kan bij anorexia het ritme in de lichaamstemperatuur “losraken” van het ritme in de energiehuishouding. Recent, incidenteel onderzoek wijs erop dat lichttherapie de koppeling kan herstellen. Deze mogelijkheid krijgt te weinig aandacht.

De biologie biedt al met al veel aanknopingspunten voor een betere behandeling van anorexia. Voor de hand liggen experimenten met voeding (denk aan omega-3 vetzuren) en experimenten met kamertemperaturen en daarnaast een toegeeflijke houding tegenover voorkeuren van patiënten om op ongebruikelijke tijdstippen te eten. Het is te hopen dat we gewapend met betere biologie kunnen bereiken dat minder patiënten voortijdig sterven.

Bronnen

Eetstoornissen komen aan de orde in Van der Steen (2009, hoofdstukken 7, 8 en 9), met de meeste aandacht voor anorexia nervosa en daarnaast night eating syndrome.
De omschrijving van anorexia en ermee verwante stoornissen is te vinden in Bloks (2006).
De stelling dat anorexiapatiënten aanvankelijk beloond worden voor hun gedrag (“mooier” worden) is onder andere te vinden in Södersten et al. (2008). Zij menen dat hongeren vervolgens leidt tot noodlottige veranderingen in de hersenen.
Volgens sommige onderzoekers komen bij eetstoornissen in de hersenen afwijkende spiegels voor van de neurotransmitter serotonine (Kaye, 2008). In samenhang daarmee worden soms antidepressiva en antipsychotica aanbevolen (zie het desbetreffende hoofdstuk in Craighead, Miklowitz & Craighead, 2008). Dit is een betreurenswaardige ontwikkeling. Serotonine is tegenwoordig bij tal van psychische ziektes in de mode, op dubieuze gronden, en de aanbevolen medicaties zijn niet of nauwelijks effectief terwijl ze kwalijke bijwerkingen hebben. Voor details en bronnen zie Van der Steen (2009, hoofdstuk 7) en de column “Medische wetenschap: melkkoe of boterberg?”.
Omega-3 vetzuren spelen vermoedelijk een rol bij anorexia (Ayton, 2004). Tekorten daaraan zouden afwijkingen in het immuunsysteem kunnen verklaren; de afwijkingen worden beschreven in Buchanan & Johnson (2007). In het onderzoek krijgen deze biologische aspecten helaas weinig aandacht terwijl bekend is dat tekorten aan omega-3 vetzuren en een ontregeld immuunsysteem een rol kunnen spelen bij allerlei psychische ziektes.
De relatie tussen voeding en het immuunsysteem komt aan de orde in Marcos, Nova & Montero (2003). Voor meer details en bronnen zie ook Van der Steen (2009, hoofdstuk 7) en de columns “Infecties en het immuunsysteem: Meer aandacht is nodig in de psychiatrie” en “Voeding: een verwaarloosd thema in de psychiatrie”.
Verscheidene onderzoekers bepleiten een “gewone” menselijke benadering van anorexiapatiënten, zonder pillen en onder afzien van gangbare psychotherapieën (Bergh et al., 2002; Bergh, Ejderhamn & Södersten, 2003; Bloks, 2006).
Een meer gedetailleerde bespreking van de rol van de lichaamstemperatuur en van circadiane ritmiek bij anorexia is te vinden in Van der Steen (2009, hoofdstuk 8).
Het boek van Blumberg (2002) is een parel voor wie hoofdlijnen van onze fysiologie op het niveau van organen en het hele organisme wil begrijpen. In het tegenwoordige onderzoek valt de nadruk veel te sterk op cellen en moleculen, alsof die de sleutel voor het begrijpen van mensen zouden bevatten. Ik kwam er bij toeval achter dat het boek onmisbaar is voor het begrijpen van anorexia. Interessant is vooral dat Blumberg waardevolle literatuur opspoorde die lang geleden ten onrechte in het vergeetboek verdween.
Veel informatie over circadiane ritmiek, met literatuurverwijzingen, is te vinden in twee boeken (Van der Steen, 2008 en 2009) en in de column “Ritmes uit het gareel”.
Yamamotová, Papezová & Vevera (2008) toonden bij patiënten met anorexia en bulimia een ontkoppeling aan van het circadiane ritme in lichaamstemperatuur en het ritme in eetlust. De ontkoppeling was vooral markant bij anorexiapatiënten. Lichttherapie (toediening van helder licht in de ochtend) herstelde de koppeling.

Literatuur

  1. Ayton, A.K. (2004). Dietary polyunsaturated fatty acids and anorexia nervosa: is there a link? Nutritional Neuroscience, 7: 1-12.
  2. Bergh, C., Brodin, U., Lindberg, G. & Södersten, P. (2002). Randomized controlled trial of a treatment for anorexia and bulimia nervosa. Proceedings of the National Academy of Sciences U S A, 99, 9486-91.
  3. Bergh, C., Ejderhamn, J. & Södersten P. (2003). What is the evidence basis for existing treatments of eating disorders? Current Opinion in Pediatrics, 1, 344-345.
  4. Bloks, H. (2006). Eetstoornissen. In: Hovens, J.E. & Van Megen, H.J.G.M. (eds). Handboek psychologische psychiatrie (pp. 323-337). Utrecht: De Tijdstroom.
  5. Blumberg, M.S. (2002). Temperature and life on earth. Cambridge, Massachusetts & London: Harvard University Press.
  6. Buchanan, J.B. & Johnson. R/W. (2007). Regulation of food intake by inflammatory cytokines in the brain. Neuroendocrinology, 86, 183-190.
  7. Craighead, W.E., Miklowitz, D.J. & Craighead, L.W. (2008). Psychopathology. History, diagnosis, and empirical foundations. Hoboken: John Wiley & Sons.
  8. Kaye, W. (2008). Neurobiology of anorexia and bulimia nervosa. Physiology & Behavior, 94, 121-135.
  9. Marcos, A., Nova, E. & Montero, A. (2003). Changes in the immune system are conditioned by nutrition. European Journal of Clinical Nutrition, 57, Supplement 1, S66-69.
  10. Södersten, P., Nergårdh, R., Bergh, C., Zandian, M. & Scheurink, A. (2008). Behavioral neuroendocrinology and treatment of anorexia nervosa. Frontiers in Neuroendocrinology, 29, 445-462.
  11. Van der Steen, W.J. (2008). Nieuwe wegen voor de geneeskunde. Amsterdam: SWP.
  12. Van der Steen, W.J. (2009). Nieuwe wegen voor de psychiatrie. Amsterdam: SWP.
  13. Yamamotová, A., Papezová, H. & Vevera, J. (2008). Normalizing effect of bright light therapy on temperature circadian rhythm in patients with eating disorders. Neuro Endocrinology Letters, 29, 168-172.

Deze publicatie is onderdeel van het column van prof. dr. Wim J. Van der Steen, klik hier voor meer publicaties van de auteur.

 

Boeken van de auteur

Geneeskunde tussen Geleerdheid en Gezond Verstand Nieuwe wegen voor de geneeskunde Beyond Boundaries of Biomedicine Denken over geneeskunde
 

Seroquel dodelijk?

Labels

Links

Meta

Statistieken

Bezoekers (details)


Stichting PVP, vertrouwenspersonen in de zorg
0900 444 8888 (10 cent/pm)
helpdesk@pvp.nl
MindFreedom International (MFI) Nederlands Comite voor de Rechten van de Mens (NCRM) International Association Against Psychiatric Assault (IAAPA)
Emil Ratelband - Geef je kind geen pillen maar een Seminar!