Zielenknijper.nl

Een kritische kijk op de praktijk van de psychiatrie!
Schade door psychiatrische medicijnen?
Gratis juridische hulp: 0800-4445005
 
 
Stand.nl NCRV

“Psychiatrie is een malversatie en moet beëindigd worden“

Update: De psychiatrie houdt zich al 7 jaar stil

Manipuleren: goed of slecht?

Datum: 28 augustus 2009, 13:33
Tekst gepubliceerd 28 augustus 2009. Copyright © prof. dr. Wim J. van der Steen. Plaatsing van de tekst door derden in enig ander medium is niet toegestaan zonder toestemming van de auteur. Weergave van kleine gedeelten of van de kern van de inhoud is toegestaan, mits de bron (auteur, titel, gegevens website, datum) expliciet worden vermeld.

manipulerenMet morele dilemma’s kwam ik voor het eerst in aanraking toen ik vier was. Voor ons huis bevond zich een diepe sloot met een hoge kade ervoor en vanuit mijn bedje zag ik door he raam hoe Tommy, een vriendje van me, er in viel. Dat zou zijn dood kunnen betekenen; als vierjarige was ik daar al van op de hoogte; ooit was ik in een put gevallen en toen ik naar beneden zakte dacht ik dat ik naar de hemel ging.
Ik moest dus mijn moeder of mijn vader waarschuwen. Maar dat was niet in overeenstemming met de strikte instructies die ik had gekregen: in bed blijven, niet roepen. In bed verbleef ik—weken lang—omdat ik difterie had; de epidemie woedde toen in alle hevigheid.
Twee morele beginselen: een leven redden of gehoorzaam zijn. De gehoorzaamheid won het. Mij was ingepeperd dat gehoorzaamheid boven alles gaat. Veel later zou ik gaan inzien dat sommige morele principes niet algemeen geldig zijn, en dat het gebod “eert uw vader en uw moeder” niet gaat over gehoorzaamheid maar over verdiend respect.
Mijn moeder komt toevallig binnen. “Tommy is in het water gevallen”, zeg ik. Meteen schreeuwt mijn moeder: “Jaap [mijn vader], ren meteen naar het water; Wim zegt dat Tommy erin is gevallen”. Kennelijk nam mijn vader dit niet erg serieus: Als het waar zou zijn, dan had ik wel meer kabaal gemaakt, zo moet hij hebben gedacht. Zo zie je maar, als ouder kun je je behoorlijk vergissen in uitingen van kinderen. Logisch—weinig dingen zijn zo moeilijk als in gedachten en gevoel op de stoel van een kind zitten.
Op zijn dooie akkertje haalt mijn vader een hark en loopt ermee naar het water. Nog net op tijd harkt hij Tommy eruit. Gelukkig loopt het goed af.

Het voorval vond plaats tijdens de oorlog. We woonden in Sassenheim, waar ik dagelijks langs rijen Duitse soldaten, met kadaverdiscipline in het gelid, moest lopen om de kleuterschool te bereiken. De beelden staan nog op mijn netvlies.
Kadaverdiscipline: zou dat net zoiets zijn als de gehoorzaamheid die je als kind aan ouders bent verschuldigd? Een bloedserieuze vraag vind ik dit. Het gaat in beide gevallen om morele opvoeding en de Duitsers die in de buurt nette burgers achteloos neerknalden konden er ook niets aan doen dat ze met kogels waren opgevoed. Of toch wel? Het lijkt me een van de belangrijkste levensvragen. In een vorige column kwam het thema al aan de orde, toen ik Roosevelt, Churchill, Stalin, Hitler en Mussolini ter sprake bracht. Ik vergat toen overigens te vermelden dat Stalin volgens mijn een slecht mens was. Misschien kwam het wel door zijn morele opvoeding, maar dat doet aan het resultaat niets af.

Een van de belangrijkste dingen die je als kind leert is manipuleren. Manipuleren moet je als je uit wilt komen onder het juk van gehoorzaamheid. Tussen ouders en kinderen bestaat dan ook, biologisch gezien, noodzakelijkerwijs een conflicsituatie, in de literatuur benoemd als parent-offspring conflict. De belangrijkste discussies erover kwamen op gang toen de bekende bioloog Robert Trivers er een artikel over publiceerde in 1974.
Trivers neemt de evolutiebiologie als uitgangspunt, met een centrale rol voor genetica. Hij stelt dat kinderen “psychologische wapens” gebruiken om los te komen van hun ouders, zodat ze zich naar eigen keus en goeddunken kunnen voortplanten, terwijl ouders proberen kinderen te manipuleren zo lang ze nog niet zo ver zijn.

Interessant is bij dit alles de rol van seksualiteit. Daarover bestaan misverstanden doordat veel goede biologie die erover gaat in het vergeetboek raakte. Ik orbeer hierna een aantal veel voorkomende misverstanden recht te zetten.
Overbekend is bijvoorbeeld de volgende gedachtegang, die veel leed heeft veroorzaakt. Mannen kunnen met weinig investering kinderen verwekken; vrouwen moeten veel meer investeren. Het is dus voor een man evolutionair voordelig om vreemd te gaan, want dan kun je meer nageslacht krijgen. Bij vrouwen ligt het anders; die moeten veel investeren in het krijgen van een kind en het is daarom wijs om als vrouw niet vreemd te gaan. Je loopt dan het risico dat je partner het laat afweten, en dat maakt de kans op een levensvatbaar nageslacht kleiner. Ik hoop dat ik niet hoef uit te leggen dat deze redenering logische fouten bevat. Die zijn in d literatuur overigens uitgebreid beschreven.
De gedachtegang heeft helaas in sommige subculturen geleid tot een dubbele moraal waar vrouwen het slachtoffer van werden. Daar komt bij dat vrouwen bovendien, ook in het Westen, op grote schaal zijn verminkt om “hysterie” en masturbatie te genezen. Rond 1900 was dit tamelijk gebruikelijk. Castratie en besnijdenis van vrouwen en kleine meisjes waren een gewoon verschijnsel. Freud is daartegen in opstand gekomen; de ontwikkeling van de psychoanalyse is daardoor medebepaald.

Vreemdgaan is intussen een vrij algemeen geaccepteerd verschijnsel geworden. Ikzelf accepteer het niet. Maar wanneer beide partners er vrede mee hebben is er niets aan de hand. Anders wordt het wanneer tussen de sexen een conflictsituatie bestaat. Zo’n situatie bevordert psychopathologie bij het nageslacht.
Dat vreemdgaan bij vrouwen denkbaar is, was al in een grijs verleden een gangbare veronderstelling. Het duidelijkste bewijs hiervan is de kuisheidsgordel, door vrouwen gedragen als manlief op kruistocht was om het heilige geloof der vaderen te verdedigen. Het gaat hier trouwens niet om een uitvinding van mensen. Spinnen maken bijvoorbeeld ook gebruik van kuisheidsgordels.

Spreken over dit onderwerp is tegenwoordig gelukkig geen taboe meer. In vroeger tijden was het taboe prominent aanwezig, iets wat goede seksuele voorlichting niet ten goede kwam. Daarover heb ik al iets opgemerkt in mijn column “De bloemetjes en de bijtjes.”

Terug naar het manipulatiethema. Dit onderwerp vind ik belangrijk omdat het in onze maatschappij een grote rol speelt. Vrij algemeen aanvaard is de opvatting dat manipulatie een noodzakelijk kwaad is, vooral in de politiek. Met wat tegenzin noem ik een persoon als voorbeeld die het verschijnsel op een markante manier vertegenwoordigt, de heer Geert Wilders. Ik doe dit omdat ik met enige verbijstering heb geconstateerd dat mensen waar ik het niet van verwachtte hem bewonderen.
De manipulatietechniek van Wilders is simpel en doeltreffend. In een politiek debat bespreek je een boek waarvan je weet dat de meeste medekamerleden het niet erg goed kennen, in dit geval de Koran. Daar doe je een stuk of wat schokkende beweringen over die niemand zo gauw kan controleren. Vervolgens vergelijk je het boek met “Mein Kampf” van Adolf Htler. Dat boek hebben de meeste medekamerleden natuurlijk ook niet gelezen. Succes verzekerd: je krijgt alle aandacht die je maar wilt hebben. Vervolgens maak je jezelf populair door wat algemene opmerkingen over moslims, een bevolkinsgroep waarvan je kunt weten dat die door allerlei omstandigheden niet overal populair is. Nog wat beweringen over de Jihad erbij, en je bent al gauw een gevierd mens. Je bent nog net geen racist natuurlijk; je suggereert impliciet dat moslims minder geslaagde wezens zijn dan mensen van het Wilders-type, maar je zegt het niet. Bovendien kun je altijd gauw zeggen dat je het niet over moslims had maar alleen over de Koran.
Deze manipulatietechniek beheerste ikzelf al toen Wilders nog in de box stond. Als bioloog leer je de kneepjes ervan in een vroeg stadium kennen. Ik heb de techniek alleen met een wat ander doel gebruikt. Laat ik een enkel voorbeeld geven. In mijn jonge jaren studeerde ik in een hoog tempo af in verscheidene wetenschappen omdat ik generalist wilde worden. In de universitaire wereld bestond toen nog een strenge statushiërarchie. Als student stelde je niet veel voor, als hoogleraar alles. Ik had goede en slechte leermeesters, in de intellectuele en in de morele zin. Ooit moest ik tentamen doen bij een hoogleraar met een groot ego; hij stond algemeen bekend als een kwal die het hoog in de bol had.
Zo iemand is heel eenvoudig te manipuleren. Ik moest voor het tentamen een groot aantal boeken bestuderen van een bedenkelijk wetenschappelijk gehalte. Ik zocht van te voren de lastigste pagina in het lastigste boek op; ik herinner me nog dat het pagina 68 was. Tijdens het tentamen zorgde ik voor een nederige en eerbiedige houding. Gedurende de ondervraging stuurde ik op mijn gemak de gedachtewisseling naar een onderwerp dat voorkwam op pagina 68 van het boek. Met een beetje gesprekstechniek lukt dat gemakkelijk. Dan, op een welgekozen moment: “Professor, wat u nu zegt klopt niet met wat staat op pagina 68 …”. Met een rood hoofd gaat de man de pagina lezen, maar ik wist van te voren dat hij daar niet voldoende snel mee uit de voeten zou kunnen. Dus slaagde ik met een hoog cijfer.
Is dit een toelaatbare vorm van manipulatie? Ik vind van wel. Maar ik blijf vinden dat wat Wilders doet met andere moeilijke boeken niet door de beugel kan. Interessant vind ik trouwens dat zijn gedrag typisch dat is van een volksmenner. Bij mijn weten is nog geen politieke opponent van hem op de gedachte gekomen, te zeggen dat hij wat dat betreft lijkt op Adolf Hitler. Dat zou een leuke strategische tegenzet zijn, maar als politicus kun je zoiets beter niet zeggen. Dan doe je hetzelfde als Wilders.

Bronnen

  1. De biografie van Stalin is te vinden in Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Jozef_Stalin
  2. Het artikel van Trivers is een van de belangrijkste bouwstenen van de moderne evolutiebiologie. De vorm van het door hem beschreven parent-offspring conflict wordt bepaald door het al dan niet monogaam zijn van de relatie van de ouders (MacNair & Parker, 1978;
  3. Parker & MacNair, 1978).
  4. Dat vrouwtjes bij dieren en bij mensen in het algemeen minder vaak vreemd gaan dan mannetjes, is apert onjuist. Volgens somige auteurs begunstigt selectie soms polyandrie (veelmannerij) (Price & Wedell, 2008; Zeh, 2008; Martin, 2009). Het verschijnsel komt bijvoorbeeld voor bij haaien (DiBattista et al, 2008), spinnen (Prokop & Maxwell, 2009) en Tibetanen (Zhang, 1997).
  5. De kwaliteit van huwelijksrelaties van ouders beïnvloedt helaas de lotgevallen van kinderen in negatieve zin. Dit is een gemeenplaats die wordt bevestigd door goed onderzoek (Espejo et al, 2007; Whitton et al, 2008).
  6. Bonomi (2009) bespreekt circumcisie en castratie van vrouwen en meisjes rond 1900. Kuntner, Coddington & Schneider (2009) bespreken “kuisheidsgordels” bij spinnen.
  7. Op sommige gebruiken in sommige delen van de Moslimwereld valt kritiek te leveren, maar niet de kritiek van het Wilderstype. De ondergeschikte positie en de behandeling van vrouwen leidt bij hen op grote schaal tot pathologie (Douki et al, 2007).

Literatuur

  1. Bonomi, C. (2009). The relevance of castration and circumcision to the origins of psychoanalysis: 1. The medical context. International Journal of Psychoanalysis, 90, 551-580.
  2. DiBattista, J.D., Feldheim, K.A., Thibert-Plante, X., Gruber, S.H. & Hendry, A.P. (2008). A genetic assessment of polyandry and breeding-site fidelity in lemon sharks. Molecular Ecology, 17, 3337-3351.
  3. Douki, S., Zineb, S.B., Nacef, F. & Halbreich, U. (2007). Journal of Affectie Disorders, 102, 177-189.
  4. Espejo, E.P., Hammen, C.L., Connolly, N.P., Brennan, P.A., Najman, J.M. & Bor, W. (2007). Stress sensitization and adolescent depressive severity as a function of childhood adversity: a link to anxiety disorders. Journal of Abnormal Child Psychology, 35, 287-299.
  5. Kuntner, M., Coddington, J.A. & Schneider, J.M. (2009). Intersexual arms race? Genital coevolution in nephilid spiders (Araneae, Nephilidae). Evolution, 63, 145-163.
  6. MacNair & Parker (1978). Models of parent-offspring conflict. II. Promiscuity. Animal Behaviour, 26, 111-122.
  7. Martin, O.Y. (2009). Sexual selection: selfish genetic element encourages polyandry. Current Biology, 19, R129-R131.
  8. Parker, G.A. & MacNair, M.R. (1978). Models of parent-offspring conflict. I. Monogamy. Animal Behaviour, 26, 97-110.
  9. Price, T.A. & Wedell, N. (208). Selfish genetic elements and sexual selection: their impact on male fertility. Genetica, 134, 99-111.
  10. Prokop, P. & Maxwell, M.R. (2009). Female feeding regime and polyandry in the nuptially feeding nursery web spider, Pisaura mirabilis. Naturwissenschaften, 96, 259-265.
  11. Trivers, R. (1974). Parent-offspring conflict. American Zologist, 14, 249-264.
  12. Whitton, S.W., Waldinger, R.J., Schulz, M.S., Allen, J.P., Crowell J.A. & Hauser, S.T. (2008). Prospective associations from family-of-origin interactions to adult marital interactions and relationship adjustment. Journal of Family Psychology, 22, 274-286.
  13. Zeh, J.A. & Zeh, D.W. (2008). Maternal inheritance, epigenetics and the evolution of polyandry. Genetica, 134, 45-54.
  14. Zhang, T. (1997). Marriage and family patterns in Tibet. Chinese Population Today, August 14 (3-4), 9.

Deze publicatie is onderdeel van het column van prof. dr. Wim J. Van der Steen, klik hier voor meer publicaties van de auteur.

 

Boeken van de auteur

Geneeskunde tussen Geleerdheid en Gezond Verstand Beyond Boundaries of Biomedicine Denken over geneeskunde Evolution as Natural History
 

Bijwerkingen antidepressiva verzwegen

Meer dan 1 miljoen Nederlanders slikken antidepressiva. Er is sprake van een depressie epidemie. De middelen blijken verslavend en hebben nare bijwerkingen.
Een fopspeen (actieve placebo) werkt 100% zo effectief. En er is helemaal geen bewijs voor een ziekte in de hersenen.
Daarbij veroorzaken antidepressiva juist meer zelfdodingen en extreem gewelddadig gedrag.
Argos op Radio 1 over antidepressiva

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

Bron: VPRO/Vara

Labels

Links

Meta

Statistieken

Bezoekers (details)


Stichting PVP, vertrouwenspersonen in de zorg
0900 444 8888 (10 cent/pm)
helpdesk@pvp.nl
MindFreedom International (MFI) Nederlands Comite voor de Rechten van de Mens (NCRM) International Association Against Psychiatric Assault (IAAPA)
Emil Ratelband - Geef je kind geen pillen maar een Seminar!