Zielenknijper.nl

Een kritische kijk op de praktijk van de psychiatrie!
Schade door psychiatrische medicijnen?
Gratis juridische hulp: 0800-4445005
 
 
Stand.nl NCRV

“Psychiatrie is een malversatie en moet beëindigd worden“

Update: De psychiatrie houdt zich al 7 jaar stil

De geest is weg; lang leve de geest

Datum: 29 augustus 2009, 17:51
Tekst gepubliceerd 29 augustus 2009. Copyright © prof. dr. Wim J. van der Steen. Plaatsing van de tekst door derden in enig ander medium is niet toegestaan zonder toestemming van de auteur. Weergave van kleine gedeelten of van de kern van de inhoud is toegestaan, mits de bron (auteur, titel, gegevens website, datum) expliciet worden vermeld.

iq albert einsteinGeestdrift kom je als het meezit genoeg tegen maar de geest is zoek en drift is taboe. De geest neemt veel vormen aan en dat is verwarrend. Geest betekent bijvoorbeeld ghost, maar je moet niet denken dat ghostwriters daarover schrijven. Die schrijvers zijn geesten, van een niet zo best soort, ze schrijven er niet over. Ze maken in het geniep artikelen. Die sturen ze naar geleerden, onderzoekers in de psychiatrie bijvoorbeeld, en die publiceren ze met hun eigen naam erboven. Onderzoekers die dat doen schrijven niet over de geest terwijl ze dat in hun vak juist wel zouden moeten doen.
Drift neemt ook veel vormen aan en alle vormen zijn taboe. Drift bezield je als je driftig bent en dat mag niet. Dan heb je ook nog de lage driften die mensen volgens sommigen in beweging houden, en die hoor je in bedwang te houden en te verbergen. Alleen in de spreekkamers van sommige soorten psychotherapeuten mogen ze naar buiten komen. Het idee is dat ze dan plaats maken voor de geest maar voorzover ik weet lukt dat niet altijd.

Ter afwisseling even een autobiografische anekdote. Bij een van de studies die ik als student begon, overkwam me het volgende. Vier vakken, vertegenwoordigd door vier hoogleraren moest ik volgen voor wat toen doctoraalexamen heette. Ik nam allereerst contact op met de hoogleraar waarvan ik wist dat deze knap was en integer; dit was algemeen bekend. De ontmoeting met hem is me altijd bijgebleven.
Hij: Vertel eens, wat kom je hier doen? Ik: graag wil ik hier een tweede studie volgen, met u als docent. Hij: Dat is onmogelijk; als je hier wilt afstuderen dan heb je studieonderdelen nodig bij vier hoogleraren die het onderling met elkaar kunnen vinden en dan val ik af.
De hoogleraar waar het om ging—zijn naam wil ik niet noemen—verdween korte tijd daarna naar de VS, waar hij professor werd aan een bekende universiteit. Hij verbleef daarna een paar jaar in India, waar hij Sanskrit leerde (niet zijn vak) en meditatie beoefende. Later, weer in de VS, veegde hij de vloer aan met mensen die in het Westen wijsheden uit het Oosten verkondigen zonder de taal van de wijsheden—Sanskrit—te kennen. Hij werd beroemd met de vertaling van een Oosterse klassieker vanuit het Sanskrit.
Ik vertel dit verhaal omdat Oosters denken veel te bieden heeft voor het begrijpen van wat wij de geest noemen. Een van de grootste geleerden die hier weet van heeft, de hoogleraar waar ik bij had willen studeren, verdween uit Nederland door manipulaties die geen helder daglicht verdragen.
Zo’n proces heb ik nogal vaak meegemaakt. Veel grote geleerden die als solist werkten heb ik persoonlijk gekend voor ze werden weggewerkt of uit eigen beweging hoge posities in het buitenland aanvaardden. Hun vakgebieden verdwenen vaak met hen. Een van de oorzaken is dat Nederland, anders dan de VS, generalisten en solisten niet koestert. In ons land bestaat bij velen het idee dat voor vernieuwing in onderzoek in de eerste plaats machtsblokken nodig zijn.
Evengoed wilde ik het doctoraalexamen doen waar ik het over had. Dus ging ik naar een tweede hoogleraar van het viertal, de maan die naar later bleek de collega die naar de VS vertrok had weten weg te werken. Hij was heel welwillend en regelde meteen een studieprogramma voor me. Op zijn dringend advies liet ik één studieonderdeel vallen—in plaats daarvan mocht ik bij hem een extra onderdeel op het programma zetten; dat deed ik. Over het onderdeel dat ik liet vallen zei hij: Van de man die dat doceert leer je niets, die is niet goed in zijn vak.
Dit gebeuren is niet representatief voor wat aan universiteiten gebeurde en gebeurt, maar zulke dingen komen toch vaker voor dan menigeen weet. Ze Informatie over wantoestanden aan universiteiten komt door allerlei factoren niet gauw naar buiten; industrieën en ministeries zijn wat dat betreft bijvoorbeeld kwetsbaarder.
De vuile was hangen universiteiten liever niet buiten. Mensen met vuile handen houden daardoor invloedrijke posities. Wie met hen blijft samenwerken— vaak een noodzakelijk kwaad—heeft naar mijn idee ook handen die niet helemaal schoon zijn. In eerdere columns heb ik al aangegeven dat ik dit geen goede zaak vind.

Terug naar de geest. In de autobiografische anecdote gaf ik aan dat we, volgens een eminent geleerde, weinig snappen van Oosterse wijsheid als we niet de bronnen bestuderen in de oorspronkelijke taal, Sanskrit. Daar zit veel waars in. We kunnen er het best iets over opsteken door kennis te nemen van wat zij die de taal wél kennen erover melden.
Het gaat hier om een veel algemener probleem. Hoe zouden mensen in Engeland of de VS denken over de geest? Dat is moeilijk te zeggen want het begrip ontbreekt daar. “Geest” kun je niet in het Engels vertalen. In het Duits ook al niet: “Geist” betekent iets heel anders dan “geest”. In het Engels komen sommige betekenissen van “mind” nog het dichtst in de buurt van sommige betekenissen van “geest”, maar met vertalingen is het steeds uitkijken geblazen.
“Bewustzijn” is al helemaal een rampbegrip. Het betekent van alles en nog wat. “Consciousness” is een redelijke vertaling van dit “omnibusbegrip”. In de filosofische en wetenschappelijke literatuur is de veelheid van betekenissen en theorieën eromheen uitgebreid in kaart gebracht. Als je die doorneemt, iets wat ik niet aanraad, dan kom je terecht in een Babylonische spraakverwarring.

“Mind” wordt in uithoeken van de medische literatuur soms in verbinding gebracht met de toepassing van Oosterse wijsheid in de vorm van bepaalde meditatietechnieken: mindfulness meditation. Dit geeft tenminste een beetje houvast als je Oosterse wijsheid zoekt. De technieken zijn goed beschreven; ze bevorderen de gezindheid in hoge mate, ook bij psychische ziektes.

Wat moeten we aan met de taalchaos? Ik denk dat we er best uit kunnen komen als we algemene patronen ontwaren die onze cultuur teisteren. Als we het daarover hebben, dan moeten we natuurlijk taal gebruiken, en het is niet eenvoudig om dat te doen zonder terecht te komen in de chaos die ik beschreef. De taal die ik ga gebruiken is gewone omgangstaal; daarmee kun je de patronen heel goed beschrijven.
Veel van de patronen zijn in kaart gebracht door grote geleerden waarvan het werk ten onrechte weinig bekend is. Ik bespreek hierna wat patronen, sommige overbekend maar vaak niet op waarde geschat, andere weinig bekend doordat het werk van de geleerden die ik op het oog heb grotendeels is ontsnapt aan de Nederlandse aandacht; de boeken die z e erover schreven worden kort besproken onder “bronnen”.

Allereerst iets over de misvatting dat psychische verschijnselen eigenschappen zijn van hersenen, niet van mensen. Die misvatting vind je op verkapte manieren sinds een eeuw of drie in onze Westerse cultuur. De hedendaagse psychiatrie zit er bijvoorbeeld vol mee. Die hinkt op twee gedachten: enerzijds worden psychische ziekets beschreven als hersenafwijkingen, anderzijds wordt toegegeven dat we ook aandacht moeten hebben voor mensen als personen. Ik zou zeggen: Laat de hersenen in eerste instantie rusten. Begin met de persoon. In de meeste gevallen is het bestuderen van hersenen overbodig, al zijn er natuurlijk uitzonderingen. Vervelend is de misvatting dat antidepressiva en soortgelijke middelen zieke hersenprocessen corrigeren. Dat is vrijwel nooit het geval. Mensen kunnen ziek zijn, ook psychisch ziek, hersenen niet, en de pillen van psychiaters doen in de hersenen meestal meer kwaad dan goed.

Een veel subtielere misvatting is het idee dat we een geest hebben of zoiets die bestaat uit afdelingen, zeg maar organen, die zijn te vergelijken met organen van ons lichaam. Denk hierbij aan onschuldig lijkende woorden zoals wil, emotie, verstand, geheugen, enzovoort. Zulke worden kunnen we in de omgangstaal zonder problemen gebruiken, waarbij een rijke schakering van betekenissen wordt bepaald door de situaties waarin we de woorden gebruiken. Anders wordt het wanneer geleerden zich van zulke taal bedienen. Dan ontstaat het risico dat ze organen van de geest verzinnen en die ook nog in verband brengen met onderdelen van of processen in de hersenen. Zo krijg je een grote partij onzin.
In sommige, uitzonderlijke gevallen is zo’n aanpak op zijn plaats; denk bijvoorbeeld aan hersenafwijkingen, met scans waar te nemen, waarbij een spraakstoornis optreedt.
Meestal zeggen hersenscans echter helemaal niets. Psychische ziektes kun je er niet mee opsporen. De hoeveelheid onzin in de wetenschappelijke literatuur hierover is immens. Een aardig voorbeeld dat wijst op de mogelijkheid van wetenschappelijke “vergissingen” is het volgende. Taxichauffeurs in Londen hebben blijkens hersenscans “afwijkingen” in een bepaald gebied van de hersenen. Die hangen samen het moeilijke leerproces dat leidt tot een goede kennis van straten. Ze hebben bepaald niet een psychische straatkennisziekte.

Toen ik een kleine jongen was, leerde ik dat we behalve een lichaam en een geest ook nog een ziel hebben. Die gaat, zo ging het verhaal, naar de hel als je slechte dingen doet, en alleen naar de hemel als je vergeving vraagt voor alle slechte dingen die je deed. En dan moest je nog geluk hebben ook; dat had iets te maken met voorzienigheid of zo. Met zulke ideeën maak je mensen niet gelukkig. Ze komen helaas nog voor in sommige uithoeken van ons land.
De ziel is ook weer op een positieve manier in beeld, waar geneeskunde en religie elkaar raken. Dat werk ik in latere columns uit.

Laten we onze aandacht vooral geven aan individuele mensen, aan wat ze voelen, willen, denken, zeggen. Daar hebben we meestal geen ingewikkelde wetenschappelijke taal voor nodig. Gewone taal is goed genoeg.

Waar is intussen de geest gebleven? Die is in de loop van het verhaal zoekgeraakt. Maar onder het oppervlak van gewone taal is zij springlevend. Lang leve de geest.

Bronnen

  1. Een goed beeld van de chaos in de wetenschappelijke en filosofische literatuur over bewustzijn geeft de bundel geredigeerd door Velmans & Schneider (2007).
  2. Meditatie heeft bij veel psychische ziektes een positief effect. Zie bijvoorbeeld het dor Dionna (2009) geredigeerde handboek. Voor somatische aandoeningen geldt hetzelfde, zelfs, in sommige gevallen, voor kanker.
  3. Bennett & Hacker (2003) tonen in een indrukwekkende analyse aan dat psychische eigenschappen in onze cultuur al een paar eeuwen ten onrechte worden toegeschreven aan hersenen in plaats van mensen.
  4. Uttal (2001, 2007) toont aan dat het gepostuleerde verband tussen bepaalde hersengebieden en mentale processen nergens op slaat. De classificaties van de psychologie zijn problematisch en veranderen voortdurend. Veel mentale functies zijn niet scherp gelokaliseerd. De manier waarop scanapparaten bij het onderzoek worden ingesteld heeft veel invloed op de conclusies die men trekt. Doorbloedingpatronen in de hersenen, waargenomen met scans, zeggen niets over hersenactiviteit, onder andere doordat de zuurstofconsumptie later toeneemt dan de doorbloeding. Tegenstrijdige resultaten komen veel voor. Enzovoort.
  5. Hersenscans zijn niet geschikt om psychische ziekten op te sporen. Zie bijvoorbeeld Bolton (2008, p. 62). Het interessante onderzoek over afwijkende hersenen bij taxichauffeurs in Londen is te vinden in Maguire et al (2000). Meer details zijn te vinden in een recent artikel (Woollett & Maguire, 2009).
  6. De aandacht voor de ziel is in uithoeken van de psychiatrie gericht op religie nog springlevend. Zie bijvoorbeeld Priester Khalili & Luvathingal (2009).

Literatuur

  1. Bennett, M.R. & Hacker, P.M.S. (2003). Philosophical foundations of neuroscience. Oxford: Blackwell Publishing.
  2. Bolton, D. (2008). What is mental disorder? An essay in philosophy, science, and values. Oxford: Oxford University Press.
  3. Dionna, F. (ed.) (2009). Clinical handbook of mindfulness. New York: Springer.
  4. Maguire, E.A., Gadian, D.G., Johnsrude, I.S., Good, C.D., Ashburner, J., Frackowiak, R.S.J. & Frith, C.D. (2000). Navigation-related structurele changes in the hippocampi of taxi drivers. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 97, 4398 4403.
  5. Priester, P.E., Khalili, S. & Luvathingal, S. (2009). Placing the soul back into psychology: Religion in the psychotherapie proces. In: Eshun. S. & Gurung, R.A.R., Culture and mental health. Sociocultural influenceer, theorie, and practice (pp. 91-114). Malden & Oxford: Blackwell.
  6. Uttal, W.R. (2001). The new frenologie. The limits of localizing cognitive processes inthe brain. Cambrodge, Mass. & London: MIT Press.
  7. Uttal, W.R. (2007). The immeasurable mind. The real science of psychology. New York: Prometheus books.
  8. Velmans, M. & Schneider, S. (2007). The Blackwell companion to consciousness. Malden, Massachusetts, Oxford, UK & Carlton, Victoria: Blackwell Publishing.
  9. Woollett, K. & Maguire, E.A. (2009). Navigational expertise may compromise anterograde associative memory. Neuropsychologia, 47, 1088-1095.

Deze publicatie is onderdeel van het column van prof. dr. Wim J. Van der Steen, klik hier voor meer publicaties van de auteur.

 

Boeken van de auteur

Nieuwe wegen voor de geneeskunde Beyond Boundaries of Biomedicine Denken over geneeskunde Evolution as Natural History
 

Netwerk: Weg met TBS?

Het merendeel van de gezaghebbende tbs-advocaten uit Nederland raden hun cliënten af om mee te werken aan een tbs-onderzoek. De advocaten hekelen de onrechtvaardige aard van TBS, de willekeur door psychiaters en de discriminatie op basis van wetenschappelijk ondeugdelijke diagnoses.

Labels

Links

Meta

Statistieken

Bezoekers (details)


Stichting PVP, vertrouwenspersonen in de zorg
0900 444 8888 (10 cent/pm)
helpdesk@pvp.nl
MindFreedom International (MFI) Nederlands Comite voor de Rechten van de Mens (NCRM) International Association Against Psychiatric Assault (IAAPA)
Emil Ratelband - Geef je kind geen pillen maar een Seminar!