In het artsenvakblad Canadian Medical Association Journal van juni 2010 wordt een onderzoek gepubliceerd over een mogelijke samenhang tussen het gebruik van antidepressiva – met name van de serotoinone heropnameremmers (SSRI’s) – en een verhoogde kans op een miskraam. In dierproeven was al eerder gesuggereerd dat er een relatie zou kunnen bestaan, maar dit is het eerste grote onderzoek dat een verband aantoont. Let wel: het is een verband en het bewijst niet automatisch dat het ook onmiddellijk een oorzakelijk verband is. Dat moet grondig verder uitgezocht worden.

De onderzoekers hadden toegang tot een bestand van 69.742 zwangere vrouwen. 5124 van deze vrouwen hadden voor de 20ste week een miskraam gehad. Hun gegevens werden ter controle vergeleken met 51.240 vrouwen die een gezond kind ter wereld brachten. De gegevens stammen uit de periode tussen 1998 en 2003 en de vrouwen waren tussen 15 en 45 jaar oud. Van de vrouwen die een miskraam hadden had 5,5 procent een antidepressivum gebruikt. Even ter vergelijking: tot 3,7 procent van de zwangere vrouwen gebruikt in de eerste drie maanden van de zwangerschap een antidepressivum. Als nader gekeken werd naar de vrouwen met een miskraam, dan waren dat met name oudere vrouwen, wonend in een stadse omgeving, die sociale steun kregen, die gediagnosticeerd waren als depressief of met angststoornis, die in het jaar ervoor een psychiater bezocht hadden, die al langer antidepressiva slikten, en die ook diabetes of astma hadden.

Uit een analyse van de gegevens blijkt dat de kans op een miskraam bij de zwangere vrouwen met 68 procent toenam bij gebruik van antidepressiva, met 61 procent toenam bij gebruik van SSRI’s, met 75 procent bij gebruik van paroxetine en met 19 procent als ze een geschiedenis met depressie hadden.

Maar dan de interpretatie. Onafhankelijke onderzoekers prijzen het onderzoek vanwege de omvang en omdat ook werkelijk gekeken werd of de vrouwen de medicijnen ook echt slikten (vaak zijn onderzoeken gebaseerd op herinnering van vrouwen en dat maakt het net wat minder betrouwbaar), maar er is niet gekeken of de vrouwen die de antidepressiva gebruikten niet toevallig ook ouder waren, meer rookten, of dikker waren. Dat zijn namelijk allemaal factoren die op hun beurt ook invloed kunnen hebben. In een goed onderzoek wordt daarvoor gecontroleerd. Het onderzoek kan dus nog geen eindoordeel geven over of de antidepressiva nu de oorzaak waren.

Neemt niet weg dat je sowieso voorzichtig moet zijn om geen medicijnen te slikken als het niet strikt noodzakelijk is, en bij een zwangerschap geldt dat nog eens extra. Deskundigen die erg blij met antidepressiva zijn haasten zich te benadrukken dat een onbehandelde depressie bij een zwangere vrouw gevaarlijk is voor vrouw en kind. Hier hoeft natuurlijk niet benadrukt te worden dat bij lichte en matige depressies gesprekstherapie en regelmatige beweging net zo goed in onderzoeken scoort als behandeling met antidepressiva. De producenten van de middelen willen nog geen commentaar geven, omdat ze eerst het materiaal eens grondig willen (laten) bekijken. Het tussen haakjes geplaatste woord ‘laten’ slaat op het feit dat ze het zelf niet doen, maar het uit besteden aan onafhankelijk lijkende deskundigen die af en toe wat bij verdienen door consultancies te doen voor de producenten. Op hun commentaar zitten we niet echt te wachten.

Deze publicatie is onderdeel van het column van prof. dr. Ivan N. Wolffers, klik hier voor meer publicaties van de auteur.