DEN HAAG - Verstandelijk gehandicapten krijgen op grote schaal antipsychotica toegediend om probleemgedrag te onderdrukken. Renske Leijten stelt hierover vragen aan staatssecretaris Jet Bussemaker en minister van Volksgezondheid Ab Klink.

Ongeveer veertig procent van de bewoners in instellingen voor verstandelijk gehandicapten krijgt een antipsychoticum toegediend. In gezinsvervangende huizen ligt het aantal op vijftien procent. Een psychiatrische verantwoording ontbreekt echter vaak. Bovendien neemt het agressief gedrag er op termijn niet door af, blijkt uit recent onderzoek in Groot-Brittannië en Australië.

Antipsychotica worden vaak in een crisissituatie toegepast om de bewoner chemisch vast te binden indien hij agressief wordt of juist heel angstig en in zichzelf gekeerd. De medicijnen hebben een sedatieve, angst onderdrukkende werking en maken de gebruiker suf. Maar als de crisis eenmaal is geweken moet volgens de deskundigen kritisch worden beoordeeld of het blijven toedienen van antipsychotica zinvol is. Dat gebeurt lang niet altijd, stellen ze vast.

Zie Netwerk: Chemisch vastbinden met antipsychotica

Verstandelijk gehandicapten blijven de antipsychotica vaak toegediend krijgen en de medicatie wordt veelal ook niet verminderd. Volgens de specialisten gebeurt dat mede onder druk van overbelaste stafleden of familieleden, die de angstige patiënt niet aan kunnen. De antipsychotica kunnen soms ernstige en zelfs fatale bijwerkingen hebben, zoals apathie, emotionele afvlakking, spierstijfheid en trillende armen of benen en blijvend lichamelijk letsel in de vorm van tardieve diskinesie, cardivasculaire problemen, metaboolsyndroom, diabetes en het maligne neuroleptica syndroom dat bij 10% van de gevallen fataal is.

Ook richt antipsychotica schade aan in de hersenen waardoor gebruikers niet meer kunnen stoppen met het gebruik van antipsychotica. Het gaat hierbij om een atrofie van de hersenschors en een vergroting van de basale ganglia en het blokkeren van Dopamine D2 receptoren in de hersenen waardoor de hersenen in een reactie de receptoren gevoeliger maken wat bij onthouding van antipsychotica een psychose teweegbrengt.

Inspectie

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) zegt het probleem te kennen. De IGZ wil volgend jaar extra toezicht houden op medicatie en veiligheid in de zorg voor verstandelijk gehandicapten en demente ouderen.

Onnodig gebruik van antipsychotica en andere psychofarmaca kan volgens de onderzoekers worden verminderd door meer personeel, betere diagnoses en meer wetenschappelijk onderzoek naar de medicijnen en het effect ervan op mensen met een verstandelijke handicap.

Bron: Nederlands Dagblad

Kamervragen van Renske Leijten

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal
Postbus 20018
2500 EA DEN HAAG

DLZ/KZ-U-2867550

20 aug 2008

Antwoorden van staatssecretaris Bussemaker, mede namens minister Klink, op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over onnodige medicatie voor gehandicapten (2070825710).

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bovenstaande artikel over onnodige medicatie voor gehandicapten?

Antwoord 1

Het vraagstuk dat in het betreffende artikel aan de orde is gesteld, is mij bekend. Daarom ook is “medicatieveiligheid” een thema in het programma Veiligheid in de langdurige zorg dat ik 10 december 2008 naar de Tweede Kamer heb gezonden (DLZ/KZ-2815135) en een item in “Zorg voor Beter”. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft in het werkplan voor 2009 een thematisch toezicht medicatieveiligheid opgenomen. Zie ook antwoord vraag 4.

Vraag 2

Bent u van mening dat het verschil in gebruik van antipsychotica in instellingen (40 procent) en gezinsvervangende tehuizen (15 procent) kan liggen aan het verschil in werkdruk in instellingen en gezinsvervangende tehuizen? Zo ja, bent u bereid om de werkdruk in instellingen te verlichten? Zo ja, welke maatregel gaat u nemen? Zo neen, waarom niet?

Vraag 3

Bent u van mening dat het verschil in gebruik van antipsychotica in instellingen (40 procent) en gezinsvervangende tehuizen (15 procent) kan liggen aan de mate van toezicht op bewoners vanwege de groepsgrootte? Zo ja, bent u bereid de groepsgrootte in instellingen te verkleinen of er bij instellingen op aan te dringen dat zij de groepsgrootte verkleinen?

Antwoord 2 en 3

Het is zeer aannemelijk dat het verschil in het gebruik van antipsychotica in instellingen ten opzichte van gezinsvervangende tehuizen (gvt’s) het gevolg is van het verschil in cliëntenpopulatie. Cliënten die aangewezen zijn op intramuraal verblijf en behandeling in een instelling hebben vaker te kampen met psychische problemen en daaruit voortvloeiende gedragsproblematiek dan cliënten die verblijven in gvt’s. Ik zie hierin dan ook geen aanleiding om maatregelen te overwegen ten aanzien van werkdruk of groepsgrootte.

Vraag 4

Bent u bereid te onderzoeken hoe het kan dat gehandicapten antipsychotica blijven gebruiken als dat niet meer nodig is? Zo ja, wilt u daarbij het voorschrijfbeleid van instellingen en gezinsvervangende tehuizen vergelijken? Zo neen, waarom niet?

Antwoord 4

Zoals in het desbetreffende artikel al vermeld staat, is de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) al bekend met het vraagstuk. Het komend jaar vormt het medicatiebeleid van instellingen onderwerp van thematisch toezicht door de Inspectie. Daarbij worden onderwerpen als evaluatie van het gebruik en het voorschrijfbeleid expliciet meegenomen. Voor verschillen in voorschrijfbeleid bij instellingen en gvt’s verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 2 en 3.

Vraag 5

Deelt u de conclusie van de onderzoekers dat het onnodig gebruik van antipsychotica kan worden verminderd door meer personeel, betere diagnoses en meer wetenschappelijk onderzoek? Zo ja, welke maatregelen gaat u nemen op deze drie vlakken? Zo neen, waarom niet?

Antwoord 5

Ik kan niet op basis van deze informatie de door u weergegeven conclusie van de onderzoekers geheel of gedeeltelijk bevestigen of weerleggen. Ongetwijfeld kunnen verbeteringen in de diagnostiek en meer wetenschappelijk inzicht in de werking van bepaalde medicijnen leiden tot aanpassingen in het voorschrijven van die medicijnen. Het zal mede afhangen van de praktische bevindingen van de Inspectie welke stappen eventueel genomen dienen te worden en door wie.