Dit bericht is op verzoek geselecteerd uit het archief van hoogleraar Ivan Wolffers. De oorspronkelijke titel is “Geheugenklinieken”.

In het Verenigd Koninkrijk woedt al een paar jaar een ware strijd tussen overheid enerzijds en artsenorganisaties, patiëntenorganisaties en producenten van dementiegeneesmiddelen anderzijds. Waarom – zo vragen de kritici van de overheid zich af - hebben mensen niet gemakkelijk toegang tot medicijnen tegen dementie? Er zijn toch een aantal op de Europese markten toegelaten. Bijvoorbeeld rivastigmine (Exelon) en galantamine (Reminyl). Beide middelen zijn zogenaamde cholinesteraseremmers en remmen een overdrachtstof in het zenuwstelsel. Waarom is er in Nederland niet een dergelijk conflict over deze medicijnen met daarbij straatacties, discussies in het parlement en rechtzaken?

Het begon allemaal toen het National Institute for Clinical Excellence (NICE), een onafhankelijke instelling die adviezen geeft over de beste behandelingen en over de verhouding tussen voordelen en nadelen, stelde dat cholinesteraseremmers niet vergoed hoeven te worden door de Britse gezondheidsdienst, de National Health Service. Die medicijnen doen nauwelijks iets en ze zijn erg duur. De producenten van de geneesmiddelen vonden het niet prettig. De patiëntenorganisaties die gefinancierd werden door deze producenten liepen te hoop. Verschillende rechtzaken volgden, waarbij de beroepsorganisaties van artsen ook nog een duit in het zakje deden. Maar de rechter gaf uiteindelijk NICE en de Britse overheid gelijk. Weinig voordeel en erg duur.

Hoe verkoop je dan je medicijnen? Er werd een plan opgezet voor geheugenklinieken. De producenten van geneesmiddelen wilden daarbij wel enige financiële steun verlenen. Want er moet toch iets voor die mensen met dementie gedaan worden. Maar wat dan? Daar heeft men nog geen antwoord op. Eerst wil men mensen gaan screenen om dementie in een vroeg stadium op het spoor te komen. Op die manier zullen er veel mensen met dementie ‘ontdekt’ worden, maar daar gaat het in de zorg om. Daarin gaat het om de vraag wat doe je dan?

Moeten het toch allerlei medicijnen worden of misschien gewoon meer personeel dat met mensen met dementie spelletjes doet, gaat wandelen en ze nog betrekt bij het dagelijks leven? Van dat laatste is namelijk keihard bewezen dat het effectief is. Effectiever dan medicijnen. Dagelijks bewegen heeft een directe relatie met een latere ontwikkeling van dementie en met vertraging van het proces. Allebei doen? Daar is in 2009 gewoon geen geld voor. Je zult toch moeten kiezen. Van het geld dat men in Engeland uit zou moeten geven aan medicijnen om de geheugenklinieken te laten functioneren kunnen minstens 700 artsen met ervaring bij zorg voor ouderen worden betaald. Dus hoeveel verpleegkundigen en mantelzorgers kun je daarvan betalen? De discussie in het VK over medicijnen, geheugenklinieken en preventie en zorg van dementie gaat dus maar door. Nu niet meer via rechtzaken, maar via de verwachtingen die gecreëerd worden over wat de geheugenklinieken allemaal te bieden hebben.

In Nederland hebben we geen waakhond zoals NICE. Bovendien stappen we in Nederland ook wat minder snel naar de rechter zoals in Engeland, hoewel dat ook snel verandert. Wat er echter precies het zelfde is, is het proces waarin allerlei voorzieningen aangeboden worden – zoals geheugenklinieken – die eigenlijk niets te bieden hebben. Mensen hebben elkaar echter wel iets te bieden. Als er in ons land ook werkelijk een krachtig beleid voor de aanpak van toenemende dementie zou moeten worden ontwikkeld, dan zou men vooral moeten investeren in mensen en zorg bij het bed, het helpen dagelijkse activiteiten zo lang mogelijk vol te houden.

Deze publicatie is onderdeel van het column van prof. dr. Ivan N. Wolffers, klik hier voor meer publicaties van de auteur.