Van tamoxifen is vele malen aangetoond dat het de overleefkansen van vrouwen die voor hormoonafhankelijke vormen van borstkanker behandeld werden vergroot. Dus eerst bestralen, opereren, chemo en daarna de oestrogeen die de borstkanker aanjaagt onderdrukken. Volgens veel deskundigen is het een van de redenen waarom de afgelopen twintig jaar de sterftecijfers door borstkanker behoorlijk zijn verlaagd. Een levensredder dus. Onderzoek dat in het artsenvakblad British Medical Journal te vinden is en al sinds 7 februari online op de website van BMJ toegankelijk is laat zien dat het tegelijkertijd met tamoxifen slikken van paroxetine (Seroxat) zorgt voor een minder goede werking van tamoxifen. Het betekent dat de kans om toch aan de borstkanker te overlijden aanzienlijk is toegekomen.

Het wordt veroorzaakt door de invloed van paroxetine op het enzym cytochroom P450 2D6. Dat enzym is nodig om uit tamoxifen de actieve vorm van het medicijn vrij te maken en paroxetine remt nu juist dat enzym. Dat was al wel bekend, maar dit onderzoek levert voor het eerst een duidelijk bewijs dat het niet zomaar een theoretisch probleem is, maar dat het daadwerkelijk een bedreiging voor vrouwen die deze medicijnen tegelijkertijd slikken vormt.

Uit de gegevens van 2430 vrouwen met borstkanker die tussen 1993 en 2005 met tamoxifen begonnen blijkt dat 30 procent ook paroxetine gebruiken. Dat schrijven artsen het middel niet alleen voor als behandeling van de depressie die vrouwen met kanker vaak hebben, maar ook om de opvliegers wat te verminderen. Tamoxifen is namelijk een zogenaamd antioestrogeen en het brengt vrouwen in een altijd maar voortdurende overgang. Daar horen opvliegers bij. Of een antidepressivum daar nu wel de juiste aanpak voor is, is een grote vraag. Nauwkeurige bestudering van de cijfers laat zien dat er een toegenomen kans is te sterven aan borstkanker voor vrouwen die naast tamoxifen paroxetine gebruiken. Om het concreet te maken: als naast tamoxifen gedurende 41% van de tijd ook paroxetine werd gebruikt was er binnen vijf jaar na het stoppen met de behandeling met tamoxifen voor elke 20 vrouwen die beiden middelen tegelijkertijd slikten één extra sterfgeval.

De conclusie is duidelijk: geen slimme combinatie. Niet doen dus. Paroxetine is een erg sterke remmer van het enzym, maar fluoxetine (Prozac) heeft het effect ook. Van de andere SSRI’s (de familie van deze groep antidepressiva) hebben citalopram (Celexa) en venlafaxine (Effexor) dat effect niet. Maar de vraag dringt zich ook op of het voorschrijven van antidepressiva aan vrouwen met kanker nu wel een bewijs van goede geneeskunde is. Er zijn toch wel betere manieren om met zo’n depressie om te gaan.

Deze publicatie is onderdeel van het column van prof. dr. Ivan N. Wolffers, klik hier voor meer publicaties van de auteur.